گفتگوی من و غریبه صبحگاهی

 

 

 

از کتاب [رونوشت بدون اصل ـ نادر ابراهیمی]

 

مي زنم و به در نگاه مي كنم، باز چند ضربه آرام. آدمي تا اين حد مبادي آداب - كه دري را بي اجازه باز نمي كند - با من كاري ندارد. جواب نمي دهم. آدم مودب، خفت ادب را تحمل مي كند. چشمش كور. در، آهسته و به كندي باز مي شود - فقط لاي در - و اين گاه، كمي بيشتر. هيچ كس نيست. دوست ندارم تعجب كنم. به جن بي اعتقادم. بايد كسي باشد و نيست. در، باز باز است. پشت مي كنم. حتي اگر خود جن باشد - با همان قد كوتاه و سم هاي قديمي - من اعتقادم را عوض نمي كنم. بايد خودش را تطبيق بدهد.
- سلام آقا!
- سلام و زهرمار! احمق!
- صبح به خير! شما چقدر مهمان نواز هستيد آقا. من كمتر كسي را ديده ام كه تا اين حد مودبانه به سلام صبحگاهي يك دوست جواب بدهد.

بس
مكالمه اي كاملا بيهوده - مثل مكالمه يك مسافر و راننده تاكسي در ساعت دو و نيم بعدازظهر يك روز مردادي. وقتي دري باز مي شود و هيچ كس آن در را باز نكرده، توطئه كثيفي در كار است؛ توطئه قبول غيرممكن.
- من حتي از آسانسور استفاده نكرده ام و شما اصلا به روي خودتان نمي آوريد كه من اينجا هستم.

بس
يك مكالمه كافكايي، به هيچ درد نمي خورد. ديواري نعره مي كشد كه مقدر وجود ندارد. آنكه سخن مي گويد بايد حركت كند و در حركت، ديده و شنيده شود. فقط همين.
- وقتي پشت شما به من است چطور انتظار داريد مرا ببينيد؟ شما، پشت مي كنيد و بعد با جرات مي گوييد: «وجود ندارد. » اين، كار درستي نيست آقا.
برمي گردم و در آستانه در، درست پاي در، يك جوجه تيغي خيلي كوچك را مي بينم.
- خاك برسرت! اين همه زحمت كشيده اي، چهار طبقه را پاي پياده آمده اي كه با من سلام و عليك كني؟
- شما چقدر مودب هستيد آقا؛ يا خيال مي كنيد با فحاشي، نوعي از اخلاق را خراب مي كنيد. بله؟
- گم شو، الاغ!
- جانورشناس خوبي هم هستيد. جوجه تيغي كوچك را با الاغ اشتباه مي كنيد.
- منظورم الاغ معنوي است كور كه نيستم. مي بينم چي هستي.
- و باور نمي كنيد.
- خيلي راحت باور مي كنم، احمق! اين تويي كه دلت نمي خواهد باورت كنم. دلت مي خواهد حيرت زده و مبهوت از جا بپرم و فرياد بكشم: «آه. . . خداي من! يك جوجه تيغي، در اين صبح باورنكردني، با من سخن مي گويد. چه تعجب آور است واقعاً. » نه؟ آن هم يك جوجه تيغي كه از آسانسور استفاده نمي كند؛ اما ابله! يك جوجه تيغي، فقط يك جوجه تيغي است - در هر شرايطي.
- گرچه اشتباه مي كنيد؛ اما به هر حال، اين جوجه تيغي - كه به گمان شما فقط يك جوجه تيغي است - چيزي را در وجودتان خراب كرده است. چه بخواهيد و چه نخواهيد.
- چه فضولي ها! تو، بينوا كه از درون من خبر داري، چيزي براي خراب شدن باقي مانده است؟
- بله. . . دقيقاً. همان چيزي كه خراب شد، باقي مانده بود.
- گم شو! از هر چه ملاقات كافكايي است متنفرم.
- كدام كافكا آقا؟ من اينجا هستم؛ و گريزي هم نيست.
- حيوان! بلند مي شوم مثل يك سگ از پنجره مي اندازمت پايين تا ديگر هوس نكني چهار طبقه را پاي پياده بيايي بالا.
- شما تا به حال چند تا سگ را از پنجره پايين انداخته ايد آقا؟
- پررو!
- خودتان هستيد آقا. من در هر صورت اينجا مي مانم.
- ... مي خوري.
- خودتان مي خوريد آقا، زيادي هم مي خوريد. سگ خوابيده، پارس كردنش يك پول سياه نمي ارزد.
- تو كه ادعاي ادب مي كردي، چطور شد كه هنوز از راه نرسيده، فحش را با فحش جواب مي دهي؟
- تاثيرپذيري است ديگر.
- جانور! مگر مجبوري اينجا باقي بماني و سقوط كني؟
- سقوط؟ چه حرف ها! من فقط ميل دارم بدانم مردي كه از تقدير ديوار، با خود سخن مي گويد تا چه حد به حركت اعتقاد دارد.

بس
وراجي هاي باطل. مي چرخم تا نبينم.
او راه مي افتد. صداي ملايم پاهايش را مي شنوم. ديگر هرگز نمي توانم اين صدا را فراموش كنم، هرگز. اين صدايي است براي تمام عمر. دور اتاق مي گردد و به همه جا نگاه مي كند.
- ببخشيد اين عكس كيست؟
-. . .
- ما از وحشت فراموش كردن ديگران است كه عكس آنها را به ديوار مي كوبيم يا روي طاقچه مي گذاريم؛ يك وفاداري كاذب.
- دروغ است.
- پس حتماً براي اين است كه نشان بدهيم به چيزي معتقديم. يعني به اعتقادي تظاهر مي كنيم كه از وجودش مطمئن نيستيم.
- هيچ كدام. عكس براي اين است كه صاحب عكس را دوست داريم.
- دوست داشتن چه ربطي به عكس دارد؟ شما خوب مي دانيد كه خود ما به عكس هايي كه به ديوارهاي اتاقمان مي كوبيم نگاه نمي كنيم، يا خيلي به ندرت و تصادفاً نگاه مي كنيم. ما به حضور دائم و به چشم نيامدني آنها عادت مي كنيم. عكس، فقط براي مهمان است. آيا اين طور نيست آقا؟
- ممكن است اين طور باشد؛ اما به هر حال ضروري است.
- حتي براي سگ هايي كه خوابيده پارس مي كنند؟
-. . .
- قدرت عقب نشيني عظيمي در شما هست. فقط بي موقع عقب مي نشينيد.
-. . .
مي بينم كه لنگه كفشي را به زحمت به دهان مي گيرد و مي آورد پاي تخت من، برمي گردد، لنگه ديگر را هم مي آورد. آنها را جفت مي كند و سر بالا مي گيرد.
- حالا لطفاً بلند شويد، چاي درست كنيد، ميز صبحانه را بچينيد، روي صندلي - كنار من - بنشينيد و صبحانه بخوريد.
- سي سال!
- همين حالا.
- من در كنار كسي كه براي آزار دادنم آمده غذا نمي خورم.
- آه. . . شما آزرده خاطر هم مي شويد؟ پس فقط تظاهر مي كنيد به اينكه نسبت به همه چيز بي تفاوت شده ايد - حتي ظهور يك جوجه تيغي سخن گو، در صبحي اين گونه باورنكردني.
- تو به سگ فلج مي گويي سگ خوابيده، بي انصافي است. . .
- دلگير نشويد آقا. من خواستم نشان بدهم كه بددهني كار مشكلي نيست؛ و شما، آسان ترين راه را انتخاب كرده ايد. من در جايي خوانده ام كه «فقط ضعفا دشنام مي دهند» و به اين حرف هم اعتقاد پيدا كرده ام.
- به من مربوط نيست كه تو به چه چيز معتقدي.
- اتفاقاً خيلي هم مربوط است؛ چون، يا اعتقادات من و شما يكي است، كه در اين صورت بايد در كنار هم براي به نتيجه رساندنش بجنگيم و يا اعتقادات ما در دو جهت مخالف است كه بايد روبه روي هم براي به نتيجه رساندن يكي با ديگري بجنگيم. راه ديگري هم وجود ندارد.
- اين حرف ها همه تكراري است؛ تكراري و تهوع آور.
- براي نسل ترحم انگيز شما، هيچ چيز به اندازه همين لغت «تهوع آور» كه به كار برديد تكراري نيست. حتي در انشاهاي كلاس چهارم و پنجم هم بچه ها مي نويسند: «زندگي، تهوع آور است»، با اين وجود، من تكرار آن را رد نمي كنم. خوردن هم يك كار تكراري است؛ اما تا وقتي به غذا احتياج داريد چاره اي نداريد جز اينكه خوردن را تكرار كنيد ـ صبح و ظهر و شب. كساني كه واقعاً از تكرار بيزارند، آنهايي هستند كه تجربه خودكشي را تكرار مي كنند؛ و آنها كه از مكرر گفته شدن حقيقت متنفرند، از اين مي ترسند كه حقيقت، واقعيت پيدا كند. سكوت، آقاي من! فراموشي مي آورد. هر لحظه كه تابلوي «پيچ خطرناك» را از كنار يك پيچ خطرناك برداريد، خطر مرگ و انهدام بيشتر مي شود.
ـ عجب. . . با اين استدلال، وجود عكس هم لازم است؛ چرا كه چيزي را دائماً تكرار مي كند.
ـ شما، اگر نفس استدلال را بپذيريد، مي توانيد آن را صادقانه تعميم بدهيد. عيب ندارد حالا كه به دفاع از اعتقادتان پرداخته ايد، من، ناگزير، با حضور عكس موافقم، مشروط بر آنكه هر صبح، هر ظهر و هر شب جلوي آن بايستيد و چيزي را تازه كنيد؛ اما اين را هم يادتان باشد كه ذره اي در قلب، بهتر از كوهي بر ديوار است.
ـ من قبول مي كنم؛ اما تو هم قبول كن كه خيلي وراجي مي كني.
ـ قبول مي كنم؛ چرا كه من موظفم همه حرف هاي درست را قبول كنم.
ـ تو كي هستي كه همچو وظيفه اي را برعهده گرفته اي؟
ـ «تو» را دوست ندارم. به من بگوييد «شما». مشكل كه نيست. چيزي را هم خراب نمي كند.
ـ نه. . . خب. . . شما. . . من عادت نكرده ام به هر غريبه اي «شما» بگويم.
ـ حالا هم عادت نكنيد، تصميم بگيريد. . .
ـ بسيار خوب. گفتم كه.
ـ من يك جوجه تيغي كوچك هستم، نه الاغ و نه احمق؛ اما يك جوجه تيغي، در «هر» شرايطي يك جوجه تيغي نيست.
ـ باور مي كنم.
ـ پس حالا بلند شويد، چاي درست كنيد تا صبحانه بخوريم.
ـ اگر تصميم بگيرم بلند نشوم چكار مي كنيد؟
ـ من صدها تيغ برهنه در اختيار دارم، و شما، زخم نخورده از درد مي ناليد.
ـ تهديد مي كنيد؟
ـ مطلقاً. كسي را تهديد مي كنند كه در وجودش خطري حس شود. شما، تا زماني كه برنخاسته ايد، كبريت در آب افتاده اي هستيد؛ خيس و بي خطر. از كبريت فقط شكل ظاهري اش را داريد. چه كسي از كبريت خيس مي ترسد كه مبادا آتشي به خرمني بزند؟
ـ در عوض، كبريت خيس، قدرت مقاومتش، در برابر كساني كه مي خواهند با زور روشنش كنند، بسيار زياد است.
ـ اين تنها يك بهانه بچگانه است. شما مطمئن باشيد كه ترسوها را بيشتر از كساني كه دل و جرأتي دارند مي توان به جنگيدن وادار كرد؛ چون مي ترسند كه نجنگند و به دليل عدم اطاعت، به سختي تنبيه شوند.
ـ اين استدلال، ارزش جنگيدن را نفي مي كند.
ـ ابداً. جنگي به راستي جنگ است كه متكي به خواست باشد، و سلامي به راستي سلام، كه محبانه. من از شما مي خواهم كه با ميل و رغبت، در كنار من، خوردن صبحانه اي را بپذيريد. اين يك صبح استثنايي است؛ زيرا كه پس از اين، زندگي شما تغيير خواهد كرد.
برمي خيزم، به كندي و سستي. او غلبه كرده است. او مي بايست غلبه كند، و يا مرگ مي بايست. همچنان كه كفش هايم را به پا مي كنم مي گويم: حقيقت اين است كه شما، موجودي تعجب آورهستيد، با اينكه چندان هم از وجود خاموشتان بي خبر نبودم. من بي ميل نيستم كه در كنارتان بنشينم يا شما در درون من بنشينيد.
- متشكرم آقا. هر چيز گنديده قابل تبديل به چيزي است كه نگنديده باشد. شما، بدون شك، مبدل خواهيد شد.
كتري را پر آب مي كنم و روي اجاق مي گذارم.
از اينكه در ابتدا به شما فحاشي كردم، آقاي جوجه تيغي، متأسفم. من خيلي مهربان نيستم.
ـ اشتباه مي كنيد. شما مهربان هستيد؛ اما همه قلب هاي مهربان، واژه هاي مهربان در اختيار ندارند.
- شما خيلي شعار مي دهيد، آقاي جوجه تيغي.
- بله. . . و كسي از شعار مي ترسد كه در شعار، چيزي تحريك كننده مي بيند، چيزي برانگيزنده. همه نفي كنندگان شعارها نفي كنندگان حركتند؛ زيرا هر حركتي، هر قدرهم كه حقير باشد، يك شعار است.
ـ اما، لااقل، شكل شعار ندارد.
ـ شما شديداً در بند شكل هستيد آقا. چه اهميت دارد كه يك شكل چه شكلي است. مهم، ماهيت آن شكل است.
ـ كه نبايد زشت باشد.
ـ قبول مي كنم، بدون اينكه درباره حدود زشتي با شما بحث كنم. فعلا خيلي گرسنه هستم.
چاي را دم مي كنم و ميز را مي چينم.
ـ شما كمي صبر كنيد تا من نان گرم و پنير بخرم.
ـ چشم آقا. من عاشق نان گرم هستم. بوي خوبي دارد.
مي روم و بر مي گردم. او سرگرم تماشاي عكس هاست. براي او چقدر مشكل است كه سرش را خيلي بالا بگيرد. توضيح مي دهم: اين عكس دوستي است كه چندين سال پيش در تصادف كشته شد. و اين هم عكس مردي است كه. . . .
ـ همه آنها را مي شناختم احتياجي نيست كه توضيح بدهيد. دو فنجان چاي مي ريزم و مي گذارم روي ميز.
ـ لطفاً مرا هم بلند كنيد و بگذاريد كنار چاي.
ـ عجب. . . پس شما چطور چهار طبقه را آمده ايد بالا، بدون استفاده از آسانسور، در حالي كه نمي توانيد اين فاصله كوتاه از زمين تا روي ميز را طي كنيد؟
ـ آن وقت، لازم بود كه بيايم؛ حال لازم است كه شما كمك كنيد. مهم آن چيزي است كه براي هر دوي ما ضرور است و ما را به هم نزديك مي كند. اكنون، حركت براي شما و آرامش براي من.
او را بلند مي كنم و نرم مي گذارم روي ميز، كنار چاي داغ كه بخار مي كند.
ـ پس شما آن قدر هم كه خيال مي كرديد، فلج نيستيد. من دست ها و پاهاي شما را مي بينم كه به خوبي حركت مي كنند.
ـ يعني شعار مي دهند، نيست؟
ـ بله. . . ؛
ـ حال من آماده ام كه در كنار شما صبحانه اي از
ياد نرفتني و باور نكردني صرف كنم.
ـ متشكرم آقا. من فقط مي خواستم سفره صبحانه شما، سر ساعت هفت، گسترده باشد و چاي داغ در آن بخار كند و نان گرم، بوي زندگي را به اتاقتان بياورد. شما، مهمان هايي بهتر از من خواهيد داشت

‌

 

 

ـ داستان دیگر نویسنده  [آن ها برای چی برمی گردند؟] را اینجا بخوانید